Biçerdöver Zinciri Hasat Öncesi Bakım ve Kontrol

Biçerdöverde tabla, helezon, elevatör ve saman kesici gibi ana ünitelerin hareketi büyük ölçüde zincir üzerinden aktarılır. Tek bir makinede kısa adımlı makine zincirinden kulaklı taşıyıcı zincire kadar onlarca farklı hat bulunur ve bunların hepsi toz, sap artığı ve yüksek titreşim altında çalışır. Bu nedenle hasat öncesi kontrol, keyfi bir bakım kalemi değil, sezonun kesintisiz geçmesini belirleyen ana hazırlıktır.

Tarlada yaşanan duruşların büyük bölümü ani bir kopmadan değil, aylar önce başlamış bir aşınmadan kaynaklanır. Uzamış bir zincir dişliyi törpüler, gevşek bir hat kulaktan atlar, kuru kalmış bir pim ısınıp sıkışır. Hasat başlamadan iki üç hafta önce yapılacak düzenli bir kontrol, hem bu zincirleme etkiyi keser hem de yedek parça tedariki için size zaman kazandırır.

Biçerdöverde Zincir Hangi Noktalarda Çalışır?

Makinenin ön kısmında tabla helezonu ve orak tahriki, ardından besleyici elevatör, arka tarafta ise dane ve boşa dane elevatörleri zincirle çalışır. Her birinin adımı, plaka kalınlığı ve çalışma yükü birbirinden farklıdır. Bu yüzden “biçerdöver zinciri” tek bir ürün değil, aynı makine üzerinde birkaç ayrı ölçüde toplanan bir gruptur.

Besleyici ve dane elevatörlerinde genellikle kulaklı zincir kullanılır. Kulaklara bağlanan lamalar ürünü yukarı taşıdığı için buradaki zincir hem çekme hem de eğilme yüküne maruz kalır. Tahrik hatlarında ise standart rulolu makine zinciri görev yapar ve yüksek devirde sürekli döner. İki grubun aşınma biçimi aynı değildir, bu nedenle kontrol yöntemi de farklılaşır.

Hangi hatta ne tür bir zincir bulunduğunu bilmek, kontrolü hızlandırır. Kullanım alanları ve tip farkları konusunda tereddüt yaşıyorsanız kulaklı zincir nedir başlıklı yazımız, hangi hatta hangi yapının uygun olduğunu netleştirmenize yardımcı olur.

Hasat Öncesi Zincir Kontrol Listesi

Sezon açılmadan önce makineyi yıkayıp kurutmak, kontrolün ilk adımıdır. Kir tabakası altında çatlak, pas ve eksik segman görünmez. Temiz bir zincir üzerinde yapılan on dakikalık inceleme, kirli bir zincirde bir saat harcanmasından daha isabetli sonuç verir.

Aşağıdaki başlıkları sırayla takip ederek her hattı tek tek geçmenizi öneririz:

• Uzama kontrolü: Zincirin belirli bir bölümünü ölçüp katalog adımıyla karşılaştırın, yüzde 2 ve üzeri uzamada değişimi planlayın.
• Yanal esneklik: Zinciri dişliden çıkarıp yatay düzlemde bükün. Aşırı yalpa, burç ve pim boşluğunun büyüdüğünü gösterir.
• Ruloların dönüşü: Elinizle çevirdiğinizde dönmeyen veya takılan rulo varsa o bölüm yağsız kalmış demektir.
• Kilit baklası ve segman: Klipsin oturma yönünü, açılmış veya deforme olmuş segman olup olmadığını kontrol edin.
• Kulak ve lama durumu: Eğilmiş, çatlamış ya da cıvatası gevşemiş lamalar ürün kaybına ve sıkışmaya yol açar.
• Dişli diş profili: Dişler kanca biçimini almışsa zinciri yenilemek tek başına yeterli olmaz.
• Gergi paleti ve yayı: Yayın gücünü kaybettiği hatlarda zincir titrer, palet yüzeyi oyulur.

Bu listede işaretlediğiniz maddeleri makine bazında not almak işinizi kolaylaştırır. Ertesi sezon aynı kayıtla karşılaştırma yaptığınızda hangi hattın daha hızlı yıprandığını görür, bakım sıklığını buna göre ayarlarsınız.

Zincir Uzaması Nasıl Ölçülür?

Zincir aslında uzamaz; pim ve burç arasındaki aşınma, adım mesafesini büyütür. Ölçüm için zinciri gergin konuma getirip on altı ya da yirmi baklalık bir bölümün pim merkezleri arasını kumpasla ölçmek yeterlidir. Çıkan değeri, adım ölçüsünün bakla sayısıyla çarpımına bölerek uzama oranını bulursunuz.

Tarım makinelerinde genel kabul, yüzde 2 sınırıdır. Bu oranı aşan zincir dişliye tam oturmaz, yük tek dişte toplanır ve atlama başlar. Elevatör hatlarında ise sınır daha düşüktür, çünkü uzayan zincir kulakların gövdeye sürtmesine ve lamaların eğilmesine neden olur.

Ölçümü hattın birkaç farklı bölgesinde tekrarlamakta fayda var. Zincirin tamamı eşit yıpranmaz; sürekli aynı yönde çalışan makinelerde belirli bir bölge daha çok zorlanır. Tek noktada yapılan ölçüm sizi yanıltabilir.

Gerginlik Ayarında Doğru Ölçü

Yeni zincir takan çoğu kullanıcının yaptığı ilk hata, hattı gereğinden fazla sıkmaktır. Aşırı gergin zincir yatak ve mil üzerine sürekli baskı uygular, pim sıcaklığını yükseltir ve ömrü ciddi biçimde kısaltır. Gevşek bırakmak ise atlama, kamçılama ve dişli kırılmasıyla sonuçlanır.

Pratik ölçü, iki dişli arasındaki serbest bölümde zincirin adım uzunluğunun yaklaşık yüzde 2’si kadar sarkmasıdır. Bir metrelik açıklıkta iki santimetre civarı bir esneme, çoğu tahrik hattı için uygun kabul edilir. Yatay çalışan hatlarda bu pay biraz artırılabilir, dikey hatlarda ise daha kısa tutulur.

Ayarı çalışma sıcaklığında bir kez daha kontrol etmek yerinde olur. Soğukken doğru görünen gerginlik, makine ısındığında değişebilir. Uygulama adımlarını detaylı görmek isterseniz zincir gerginliği nasıl ayarlanır rehberimiz sahada işinizi görecek bir sıralama sunuyor.

Tozlu Ortamda Yağlama Nasıl Yapılmalı?

Hasat sahası, zincir yağlaması açısından zorlu bir ortamdır. Kalın ve yapışkan gres, savrulan tozu ve sap kırıntısını üzerine toplar; kısa sürede aşındırıcı bir macuna dönüşür. Bu karışım, hiç yağlamamaktan daha hızlı aşınma yaratır.

Doğru yaklaşım, akıcı kıvamda ve nüfuz kabiliyeti yüksek bir yağı, pim ile burç arasına ulaşacak şekilde uygulamaktır. Yağın hedefi zincirin dış yüzeyi değil, iç boşluklarıdır. Uygulama sonrası fazlalığın silinmesi, toz tutmayı belirgin biçimde azaltır. Konuya dair uygulama detaylarını sıvı gres ile zincir yağlama yazımızda bulabilirsiniz.

Yağlama aralığını takvimle değil, çalışma saatiyle belirlemek daha sağlıklıdır. Yoğun hasat günlerinde günlük kontrol, ara dönemlerde haftalık uygulama çoğu makine için yeterli olur. Uzun süre beklemiş bir zinciri sezon başında yağlamadan önce kuruyan artıklardan temizlemek gerekir.

Dişli ve Zincir Birlikte Değerlendirilmeli

Aşınmış bir dişliye yeni zincir takmak, kısa süre içinde yeni zinciri de bozar. Dişler kanca profiline dönmüşse zincir dip çapına tam oturmaz, temas yüzeyi daralır ve baskı tek noktada yoğunlaşır. Birkaç yüz saat içinde yeni zincirin de uzadığını görürsünüz.

Dişli kontrolünde diş uçlarının sivrilmesi, tek yönlü aşınma ve kanal derinliğindeki azalma dikkat edilmesi gereken belirtilerdir. Küçük dişli, büyük dişliye göre daha hızlı yıpranır; çünkü aynı devirde daha fazla temas yapar. Bu yüzden çift takım değişiminde küçük dişliyi mutlaka gözden geçirin.

Doğru diş sayısı ve adım eşleşmesi için ürün gruplarını incelemek isteyenler dişli modelleri sayfamızdan ölçülere göre seçim yapabilir, kısa adımlı hatlar için zincir dişliler 5/8″ kategorisine göz atabilir.

Kilit Baklası ve Ek Noktalarında Yapılan Hatalar

Sahada karşılaşılan kopmaların önemli bir kısmı zincirin gövdesinden değil, ek noktasından gelir. Klipsli kilit baklasının açık ucu, zincirin hareket yönünün tersine bakmalıdır. Ters takılan klips, çalışma sırasında sürtünen bir yüzeye takılıp yerinden çıkabilir.

İkinci sık hata, farklı marka veya kaliteden bir kilit baklasını mevcut zincire zorlayarak takmaktır. Ölçü yakın görünse de plaka kalınlığı ve pim çapı arasındaki küçük fark, ek noktasını zayıf halka haline getirir. Zincirle aynı serideki bakla kullanılması bu riski ortadan kaldırır.

Zincirin kısaltıldığı yerlerde çift bakla eklemek de dikkat isteyen bir konudur. Art arda kullanılan iki eğri bakla, hattın esnekliğini bozar. İhtiyacınız olan parçaları zincir kilit bakla kategorisinden ölçüsüne göre seçebilir, kullanım farkları için kilit baklası nedir yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sezon Öncesi Hazırlanacak Yedek Parça Seti

Hasat döneminde bir günlük duruş bile ciddi bir maliyet doğurur. Bu nedenle sık arıza veren kalemleri makinenin yanında bulundurmak, tedarik beklemekten çok daha ekonomiktir. Yedek listesi makineye göre değişse de belirli parçalar hemen her biçerdöverde ortaktır.

Sezon öncesi hazırlanmasında fayda gördüğümüz temel set şu şekilde:

• Ana tahrik hatlarının her ölçüsü için birer metre yedek makine zinciri
• Kullanılan tüm adımlarda çift kilit baklası ve birer eğri bakla
• Elevatör hattı için yedek kulaklı zincir bölümü ve bağlantı cıvataları
• En hızlı aşınan küçük dişliden bir adet yedek
• Gergi paleti, yay ve rulman takımı
• Nüfuz edici zincir yağı ile temizlik için fırça ve solvent
• Mil ucu ve yatak bağlantıları için yedek rulmanlı yatak grubu

Bu seti sezon başında bir kutuda toplayıp makinenin kabininde ya da servis aracında bulundurmak, tarlada geçirilen onarım süresini belirgin biçimde kısaltır. Ölçü ve fiyat karşılaştırması yapmak isterseniz sanayi zincir fiyatları sayfamız güncel seçenekleri bir arada gösteriyor.

Hasat Sonrası Depolama da Bakımın Parçasıdır

Sezon kapanışında yapılan işlem, gelecek yılın hazırlığıdır. Makine üzerinde bırakılan sap artığı ve nem, kış boyunca zincir yüzeyinde korozyon oluşturur. Paslanan bir zincirin pim boşlukları genişler ve ilkbaharda çalıştırıldığında hemen ses vermeye başlar.

Yıkama sonrası zincirlerin tamamen kurutulması, ardından koruyucu bir yağ tabakasıyla kaplanması yeterli bir önlemdir. Uzun süre kullanılmayacak hatlarda gerginliğin bir miktar gevşetilmesi, yay ve yatak üzerindeki sabit baskıyı da ortadan kaldırır.

Kısacası biçerdöver zincirinin ömrü, hasat sırasında değil hasat dışındaki aylarda belirlenir. Sezon öncesi ölçüm, doğru gerginlik, uygun yağlama ve dişliyle birlikte değerlendirme alışkanlığı, tarlada yaşanan duruşların büyük bölümünü baştan ortadan kaldırır.