Zincir Boyu Hesaplama: Kaç Metre ve Kaç Bakla Gerekir?

Zincir siparişi verirken en çok takılınan nokta, ihtiyacın metreyle mi yoksa bakla sayısıyla mı bildirileceğidir. İkisi de doğru cevaptır, ancak birbirine çevrilirken hatve değeri bilinmezse ortaya yanlış boy çıkar. Bir zincirin toplam uzunluğu, hatve ölçüsü ile bakla sayısının çarpımından ibarettir. Yani 12,7 mm hatveli 08B bir zincirde 100 bakla, tam olarak 1.270 mm yani 1,27 metre eder. Bu içerikte hem metre hesabını hem bakla hesabını, dişli merkez mesafesine göre formülüyle birlikte anlatıyoruz.

Hatve, Bakla ve Sıra Sayısı Neyi Anlatır?

Hatve, bir zincirde art arda gelen iki pim merkezi arasındaki mesafedir. Bütün hesaplamaların çıkış noktası bu değerdir çünkü zincirin adı da buradan gelir. 08B zincirin hatvesi 12,7 mm, 10B zincirin 15,875 mm, 12B zincirin 19,05 mm, 16B zincirin ise 25,4 mm’dir. Elinizdeki zincirin kodunu bilmiyorsanız bir cetvelle on pimi ölçüp ona bölmek en pratik yöntemdir.

Bakla ise zincirin tekrar eden en küçük birimidir. Halk arasında “halka” da denir. Bir bakla, bir hatve uzunluğuna karşılık gelir. Bu yüzden “kaç bakla gerekir” sorusu aslında “toplam uzunluk kaç hatveye bölünür” sorusudur.

Sıra sayısı boyu doğrudan etkilemez ama sipariş verirken mutlaka belirtilmelidir. Tek sıra, çift sıra ve üç sıra zincirlerin hatveleri aynı olsa da genişlikleri ve ağırlıkları farklıdır. Aynı metrede çift sıra bir zincir, tek sıraya göre neredeyse iki kat maliyet oluşturur. Zincir çeşitleri ve teknik farkları hakkında temel bilgi edinmek, doğru kodu seçmeyi kolaylaştırır.

Kaç Metre Zincir Gerekir, Uzunluk Nasıl Bulunur?

Metre hesabı için önce zincirin izleyeceği yolu ölçmeniz gerekir. Basit bir tahrik sisteminde bu yol, iki dişli arasındaki mesafenin iki katı ile dişlilerin çevresel paylarının toplamıdır. Konveyör hatlarında ise gergi makarası, kızak ve dönüş yolları da bu hesaba dahil edilir.

Kaba bir ön ölçü almak isteyenler için sahada işe yarayan yöntem şudur: sistemin etrafından bir ip veya esnek şerit metre dolaştırıp toplam uzunluğu okumak. Bu değer size sipariş için yeterli bir başlangıç verir, ancak gergi payı eklemeyi unutmayın.

Metre hesabında ikinci önemli nokta, zincirin çalışma sırasında uzamasıdır. Yeni bir zincir kurulurken gergi mekanizması orta konumda olmalıdır. Gergi tam sıkı konumda kuruluma başlarsanız, birkaç yüz saat sonra oluşacak esnemeyi telafi edecek boşluk kalmaz. Bu nedenle hesapladığınız uzunluğa gergi hareket payını da dahil edin.

Son olarak zincirlerin genellikle 5 metrelik kutular halinde satıldığını hatırlatalım. İhtiyacınız 3,4 metre ise bir kutu yeterlidir ve elinizde yedek kalır. Standart ölçülerin dışında bir uzunluk gerekiyorsa özel kesim talebinizi sipariş sırasında belirtmeniz gerekir.

Bakla Sayısı Nasıl Hesaplanır?

Elinizde metre cinsinden bir uzunluk varsa, bakla sayısına geçmek tek işlemle mümkündür. Toplam uzunluğu milimetreye çevirip hatve değerine bölersiniz. Örneğin 2.400 mm uzunluk için 12B zincirde 2.400 / 19,05 = yaklaşık 126 bakla çıkar.

Burada dikkat edilmesi gereken kritik ayrıntı, sonucun çift sayıya yuvarlanmasıdır. Zincirler iç ve dış plaka çifti olarak ilerlediği için kapalı bir çevrim ancak çift bakla sayısıyla düzgün kapanır. Hesap 127 gibi tek bir sayı verdiyse 126 ya da 128 baklaya çekmek gerekir.

Tek sayıda kalmak zorunda olduğunuz durumlar da vardır. Merkez mesafesi sabitse ve boyu kısaltmak mümkün değilse, yarım bakla kullanarak zinciri kapatabilirsiniz. Yarım bakla pratik bir çözümdür ancak zincirin en zayıf noktası haline geldiği için yüksek yük altında çalışan hatlarda tercih edilmez. Zincir kilit ve bakla ürünlerini incelerken sıra sayınıza uygun modeli seçmeniz gerekir.

Dişli Merkez Mesafesine Göre Zincir Boyu Formülü

Tahrik sistemlerinde en doğru sonucu veren yöntem, iki dişli arasındaki merkez mesafesini formüle yerleştirmektir. Kullanılan hesap şu şekildedir:

Bakla sayısı = (2 × C / p) + (Z1 + Z2) / 2 + [((Z2 – Z1) / 6,28)² × p / C]

Burada C merkez mesafesi, p hatve, Z1 küçük dişlinin diş sayısı, Z2 ise büyük dişlinin diş sayısıdır. Formülün son bölümü, dişli çapları arasındaki farkın yarattığı ek uzunluğu düzeltir. İki dişli birbirine yakın çaptaysa bu terim çok küçük kalır.

Küçük bir örnek üzerinden gidelim. 08B zincir (p = 12,7 mm), 17 ve 38 dişli, merkez mesafesi 600 mm olsun. İlk terim 94,5, ikinci terim 27,5, üçüncü terim ise yaklaşık 0,23 çıkar. Toplam 122,2 olduğu için 122 baklaya yuvarlanır ve gerçek uzunluk 1.549 mm olur.

Formülü uygularken merkez mesafesinin hatvenin 30 ila 50 katı arasında tutulması önerilir. Bu aralık, zincirin hem titreşimini hem de aşınmasını dengede tutar. Uygun dişli modellerini seçerken diş sayısını da bu hesaba göre belirlemek uzun vadede sorunları azaltır.

Ölçü Alırken İzlenecek Adımlar

Sahada doğru ölçü almak, hesabın kendisinden daha belirleyicidir. Aşağıdaki sıra izlendiğinde hata payı en aza iner:

• Makineyi durdurun ve zincir üzerindeki yükü tamamen boşaltın.
• Zincirin bir bölümünü serbest bırakıp on baklanın toplam uzunluğunu ölçün, çıkan değeri ona bölerek hatveyi bulun.
• İki dişlinin mil merkezleri arasındaki mesafeyi kumpas ya da şerit metre ile ölçün.
• Her iki dişlinin diş sayısını tek tek sayın, tahmin etmeyin.
• Gergi mekanizmasının hareket aralığını not edin ve orta konumu referans alın.
• Zincirin sıra sayısını ve varsa özel plaka tipini kaydedin.

Bu altı adımdan çıkan değerlerle sipariş verdiğinizde, gelen zincirin montaja uymama ihtimali neredeyse ortadan kalkar.

Zincir Boyu Hesabında Sık Yapılan Hatalar

En yaygın hata, eski zinciri sökmeden ölçmeye kalkışmaktır. Gerdirilmiş haldeki bir zincir, montaj boşluğu kadar uzun görünür ve bu fark birkaç bakla eder. Sökülemiyorsa, en azından gergiyi tamamen gevşetmek gerekir.

İkinci hata, aşınmış zinciri referans almaktır. Uzun süre çalışmış bir zincir pim ve burç aşınması nedeniyle yüzde iki ila üç oranında uzar. Bu zinciri ölçüp aynı boyda yenisini istemek, sistemin gergi ayarını bozar. Referans, katalog hatvesi üzerinden yapılan hesaptır.

Üçüncü hata, farklı standartları karıştırmaktır. B serisi ve ASA serisi zincirlerin bazı ölçüleri birbirine yakındır ama plaka kalınlıkları ve makara çapları farklıdır. Kodun tamamını doğru okumak, montaj sırasında sürpriz yaşamanızı önler. Sanayi zinciri fiyatlarını karşılaştırırken de kod uyumuna dikkat etmek gerekir.

Kilit ve Yarım Bakla ile Boy Ayarlama

Hesabınız tamamlandığında zinciri kapatmak için bir zincir kilidine ihtiyacınız olur. Kilit, zincirin iki ucunu birleştiren sökülebilir parçadır ve zincirle aynı hatvede, aynı sıra sayısında olmalıdır. Yaylı klipsli tipler bakım kolaylığı sağlar, perçinli tipler ise daha yüksek mukavemet sunar.

Boy bir bakla fazla geldiyse, zincir sökülerek bir bakla çıkarılır ve kilit yeniden takılır. Bir bakla eksik kaldıysa yarım bakla eklenerek denge sağlanır. İki uygulamanın da doğru pim çıkarma aparatıyla yapılması gerekir; taşlama ya da zorlama yöntemler plakalarda gizli çatlak bırakır.

Nemli, kimyasal ya da gıda temaslı ortamlarda çalışan hatlarda kilit ve bakla seçiminin de zincirle aynı malzemede olması şarttır. Karbon çelik bir kilidi paslanmaz zincir üzerinde kullanmak, kısa sürede korozyon başlatır.

Sipariş Öncesi Netleştirilmesi Gereken Bilgiler

Kısacası doğru zincir boyu, üç bilginin bir araya gelmesiyle bulunur: hatve, toplam uzunluk veya merkez mesafesi ve sıra sayısı. Bu üç değeri elinde tutan bir kullanıcı, hem metre hem bakla cinsinden ihtiyacını saniyeler içinde çıkarabilir.

Sipariş verirken zincirin çalışacağı ortamı da paylaşmakta fayda var. Yüksek sıcaklık, yıkama suyu, toz ya da yağlı ortam; malzeme ve kaplama tercihini değiştirir. Aynı hatvede birden fazla ürün seçeneği bulunduğu için bu bilgi, doğru modele yönlendirir.

Ölçüden emin olamadığınız durumlarda mevcut zincirin bir fotoğrafı ve üzerindeki kod, çoğu zaman tek başına yeterli olur. Zincir ve bağlantı ürünlerinin tamamına göz atarak ihtiyacınıza en yakın modeli belirleyebilir, özel boy taleplerinizi iletebilirsiniz.